مزایا و ویژگی های چک های صیاد

قانون اصلاح قانون صدور چک در تاریخ ۱۳ آبان ۱۳۹۷ به تصویب مجلس و در تاریخ ۲۳ آبان به تایید شورای نگهبان رسید. مطابق با ماده ۵ این قانون، بانک ها مکلفند برای ارائه دسته چک به مشتریان خود، صرفا از طریق سامانه صدور یکپارچه الکترونیکی دسته چک (صیاد) نزد بانک مرکزی اقدام نمایند. این سامانه پس از اطمینان از صحت مشخصات متقاضی و نبود ممنوعیت قانونی و دریافت گزارش های اعتباری لازم، سقف اعتبار مجاز متقاضی را محاسبه و به هر برگه چک شناسه یکتا و مدت اعتبار اختصاص می دهد. حداکثر مدت اعتبار چک از زمان دریافت دسته چک سه سال است و چک هایی که تاریخ مندرج در آن پس از مدت اعتبار باشد، مشمول این قانون نخواهد شد.

تشریفات صدور گواهی نامه عدم پرداخت

بر اساس ماده ۲ این قانون، هرگاه وجه چک به علت فقدان موجودی، کسری موجودی، دستور عدم پرداخت وجه چک، عدم مطابقت امضا یا اختلاف در مندرجات متن چک و امثال آن پرداخت نشود، بانک مکلف است به درخواست دارنده چک فورا غیر قابل پرداخت بودن آن را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت نماید و با دریافت کد رهگیری و درج آن در گواهینامه عدم پرداخت، آن را امضا و مهر و به متقاضی تحویل دهد و فورا نسخه دوم این برگ را به آخرین نشانی صاحب حساب ارسال کند. چنانچه موجودی حساب کمتر از وجه مندرج در چک باشد، مبلغ موجود در حساب به دارنده چک پرداخت و دارنده با قید مبلغ دریافت شده در پشت چک، آن را به بانک تحویل می دهد. بانک مکلف است فوری کسری مبلغ را در سامانه وارد و با دریافت کد رهگیری و درج آن در گواهینامه عدم پرداخت، آن را به متقاضی تحویل دهد. این گواهینامه برای دارنده چک جانشین اصل چک خواهد بود.

محدویت های بانکی ناشی از صدور چک فاقد محل

پس از ثبت غیر قابل پرداخت بودن یا کسری وجه چک در سامانه یکپارچه بانک مرکزی، این سامانه مراتب را به صورت برخط به کلیه بانک ها و موسسات مالی و اعتباری اطلاع می دهد. پس از گذشت ۲۴ ساعت کلیه بانک ها و موسسات مالی و اعتباری مکلفند تا هنگام رفع سوء اثر از چک، اقدامات زیر نسبه به صاحب حساب اعمال کنند:

  1. عدم افتتاح هر گونه حساب و صدور كارت بانكي جديد؛ 
  2. مسدود كردن وجوه كليه حسابها و كارتهاي بانكي و هر مبلغ متعلق به صادركننده كه تحت هر عنوان نزد بانك يا مؤسسه اعتباري دارد به ميزان كسري مبلغ چك به ترتيب اعلامي از سوي بانك مركزي؛
  3. عدم پرداخت هرگونه تسهيلات بانكي يا صدور ضمانت‌ نامه ‌هاي ارزي يا ريالي؛
  4. عدم گشايش اعتبار اسنادي ارزي يا ريالي.

در صورتي كه چك به وكالت يا نمايندگي از طرف صاحب‌ حساب اعم از شخص حقيقي يا حقوقي صادر شود، این اقدامات علاوه بر صاحب حساب، در مورد وكيل يا نماينده نيز اعمال مي شود، مگر اينكه در مرجع قضائي صالح اثبات نمايد عدم پرداخت مستند به عمل صاحب حساب يا وكيل يا نماينده بعدي او است.

بانك يا مؤسسه اعتباري در صورت عدم انجام تكاليف مقرر مسؤول جبران خساراتي خواهند بود كه به اشخاص ثالث وارد شده است.

تشریفات رفع سوء اثر از چک فاقد محل

در هر يك از موارد زير، بانك مكلف است مراتب را در سامانه يكپارچه بانك مركزي اعلام كند تا فوراً و به ‌صورت برخط از چك رفع سوء اثر شود:

  1. واريز كسري مبلغ چك به حساب جاري نزد بانك محالٌ‌ عليه و ارائه درخواست مسدودي كه در اين صورت بانك مكلف است ضمن مسدود كردن مبلغ مذكور تا زمان مراجعه دارنده چك و حداكثر به مدت يك‌ سال، ظرف مدت سه روز واريز مبلغ را به شيوه ‌اي اطمينان ‌بخش و قابل استناد به اطلاع دارنده چك برساند؛
  2. ارائه لاشه چك به بانك محال‌ ٌعليه؛
  3. ارائه رضايت ‌نامه رسمي (تنظيم ‌شده در دفاتر اسناد رسمي) از دارنده چك يا نامه رسمي از شخص حقوقي دولتي يا عمومي غيردولتي دارنده چك؛
  4. ارائه نامه رسمي از مرجع قضائي يا ثبتي ذي ‌صلاح مبني بر اتمام عمليات اجرائي در خصوص چك؛
  5. ارائه حكم قضائي مبني بر برائت ذمه صاحب حساب در خصوص چك؛
  6. سپري شدن مدت سه ‌سال از تاريخ صدور گواهينامه عدم پرداخت مشروط به عدم طرح دعواي حقوقي يا كيفري در خصوص چك توسط دارنده.

تشریفات انتقال چک

بانك مركزي مكلف است ظرف مدت دو سال پس از لازم‌ الاجراء شدن اين قانون در مورد اشخاص ورشكسته، معسر از پرداخت محكومٌ ‌به يا داراي چك برگشتي رفع سوء اثر نشده، از دريافت دسته چك و صدور چك جديد در سامانه صياد و استفاده از چك موردي جلوگيري کند. سامانه مذكور به نحوي خواهد بود كه صدور هر برگه چك مستلزم ثبت هويت دارنده، مبلغ و تاريخ مندرج در چك براي شناسه يكتاي برگه چك توسط صادركننده بوده و امكان انتقال چك به شخص ديگر توسط دارنده تا قبل از تسويه آن، با ثبت هويت شخص جديد براي همان شناسه يكتاي چك امكان ‌پذير باشد.

در مورد چك هايي كه پس از گذشت دو سال از لازم‌ الاجراء ‌شدن اين قانون صادر مي شوند، تسويه چك صرفاً در سامانه تسويه چك (چكاوك) طبق مبلغ و تاريخ مندرج در سامانه و در وجه دارنده نهائي چك بر اساس استعلام از سامانه صياد انجام خواهد شد و در صورتي ‌كه مالكيت آنها در سامانه صياد ثبت نشده باشد، مشمول اين قانون نبوده و بانكها مكلفند از پرداخت وجه آنها خودداري نمايند. در اين موارد صدور و پشت‌ نويسي چك در وجه حامل ممنوع است و ثبت انتقال چك در سامانه صياد جايگزين پشت ‌نويسي چك خواهد بود.

تشریفات صدور اجراییه در خصوص چک های پرداخت نشدنی

دارنده چك مي ‌تواند با ارائه گواهينامه عدم پرداخت، از دادگاه صالح صدور اجرائيه نسبت به كسري مبلغ چك و حق ‌الوكاله وكيل طبق تعرفه قانوني را درخواست نمايد. دادگاه مكلف است در صورت وجود شرايط زير حسب مورد عليه صاحب حساب، صادركننده يا هر دو اجرائيه صادر نمايد:

  1. در متن چك، وصول وجه آن منوط به تحقق شرطي نشده باشد؛ 
  2. در متن چك قيد نشده باشد كه چك بابت تضمين انجام معامله يا تعهدي است؛ 
  3. گواهينامه عدم پرداخت به دليل دستور عدم پرداخت صادر نشده باشد. 

صادركننده مكلف است ظرف مدت ده روز از تاريخ ابلاغ اجرائيه، بدهي خود را بپردازد، يا با موافقت دارنده چك ترتيبي براي پرداخت آن بدهد يا مالي معرفي كند كه اجراي حكم را ميسر كند؛ در غير اين صورت حسب درخواست دارنده، اجراي احكام دادگستري، اجرائيه را طبق «قانون نحوه اجراي محكوميت‌ هاي مالي مصوب ۲۳ /۳ /۱۳۹۴» به مورد اجراء گذاشته و نسبت به استيفاي مبالغ مذكور اقدام مي ‌نمايد.

اگر صادركننده يا قائم‌ مقام قانوني او دعاوي مانند مشروط يا بابت تضمين بودن چك يا تحصيل چك از طريق كلاهبرداري يا خيانت در امانت يا ديگر جرائم در مراجع قضائي اقامه كند، اقامه دعوي مانع از جريان عمليات اجرائي نخواهد شد؛ مگر در مواردي كه مرجع قضائي ظن قوي پيدا كند يا از اجراي سند مذكور ضرر جبران ‌ناپذير وارد شود كه در اين صورت با أخذ تأمين مناسب، قرار توقف‌ عمليات اجرائي صادر مي ‌نمايد. در صورتي كه دليل ارائه‌ شده مستند به سند رسمي باشد يا اينكه صادركننده يا قائم مقام قانوني مدعي مفقود شدن چك بوده و مرجع قضائي دلايل ارائه ‌شده را قابل قبول بداند، توقف عمليات اجرائي بدون أخذ تأمين صادر خواهد شد.

ضمنا به دعاوي مذكور خارج از نوبت رسيدگي مي شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *